[skip netlify] PUBLISHER #288

* PUSH ATTACHMENT : ExcaliDraw.md

* PUSH ATTACHMENT : Excalidraw.md

* PUSH NOTE : Kế hoạch.md

* PUSH NOTE : Kế hoạch tổ chức các buổi hướng dẫn sử dụng Trấn Kỳ.md

* PUSH NOTE : Mục tiêu và câu hỏi phỏng vấn.md

* PUSH NOTE : Bản khảo sát nhu cầu học lập trình.md

* PUSH NOTE : Giả thiết về tiếp nhận của người đã đọc bài Các buổi đáp ứng nhu cầu học cách sử dụng công cụ và tư duy lập trình.md

* PUSH NOTE : Giả thiết về đối tượng cần học cách lập trình.md

* PUSH NOTE : Giả thiết về tiếp nhận của người đọc bài giới thiệu buổi hướng dẫn cụ thể.md

* PUSH NOTE : Giả thiết về nhu cầu công việc.md

* PUSH NOTE : Giả thiết về người tham gia.md

* PUSH NOTE : Mỗi tuần có 450 người học.md

* PUSH NOTE : Khác biệt giữa cộng đồng Obsidian tiếng Việt ở Facebook và Discord.md

* PUSH NOTE : Dự án này cần những gì để phát triển.md

* PUSH NOTE : Về chữ Nguồn.md

* PUSH NOTE : Tôi có thể giúp gì.md

* PUSH NOTE : Những dấu mốc.md

* PUSH NOTE : Nơi này là nơi nào？.md

* PUSH NOTE : Mọi người hay thảo luận ở đâu？.md

* PUSH NOTE : Hướng dẫn tải kho.md

* PUSH NOTE : Obsidian tập trung hoàn toàn vào việc nhập liệu và bỏ qua việc quản lý tác vụ.md

* PUSH NOTE : Obsidian.md

* PUSH NOTE : Obsidian Hub được thiết kế để không phải dùng plugin gì cũng dùng được ngay.md

* PUSH NOTE : Fibery.md

* PUSH NOTE : Airtable.md

* PUSH NOTE : Khắc phục hạn chế của dữ liệu định lượng.md

* PUSH NOTE : Obsidian khó tạo liên kết hai chiều được.md

* PUSH NOTE : Việc hợp tác qua mạng trên Obsidian tốt nhất là qua Git.md

* PUSH NOTE : Obsidian không sử dụng dữ liệu dạng bảng.md

* PUSH NOTE : Obsidian không mạnh về quản lý tác vụ.md

* PUSH NOTE : Đơn vị nhỏ nhất của Obsidian là file, không phải block.md

* PUSH NOTE : Ý tưởng logo là cục đá đang được đẽo gọt, hàm ý ❝You shape your tools, and they shape you❞.md

* PUSH NOTE : Obsidian phù hợp cho các dự án nhỏ, không có nhiều tiền.md

* PUSH NOTE : Obsidian xem liên kết là công dân hạng nhất.md

* PUSH NOTE : Obsidian không gọi vốn để theo đúng định hướng của mình.md

* PUSH NOTE : Obsidian miễn phí, không có chức năng nào phải trả tiền hay tính theo đầu người.md

* PUSH NOTE : Obsidian lưu dữ liệu ở định dạng đơn giản.md

* PUSH NOTE : ❓ Học code bằng việc debug product code sẽ nhanh hơn.md

* PUSH NOTE : Tài liệu sử dụng nếu được viết lúc phần mềm được viết gần xong sẽ chủ yếu ghi lại những thứ tác giả nghĩ mình cần nhớ, còn những thứ quyết định quan trọng thì tác giả đã quên do đã sống với nó quá lâu.md

* PUSH NOTE : Viết phần mềm chỉ chiếm khoảng ⅓ thời gian, còn lại là dành cho bảo trì (thêm bớt chức năng, sửa lỗi, v.v.).md

* PUSH NOTE : 90% lượng code ban đầu tốn 90% thời gian lập trình. 10% lượng code còn lại tốn thêm 90% thời gian lập trình.md

* PUSH NOTE : Kể cả những người đã làm lố thời gian quá nhiều vẫn luôn lạc quan mình sẽ làm xong sớm.md

* PUSH NOTE : Tính năng giống như thú nuôi, ta dễ quên những thứ cần có cho nó.md

* PUSH NOTE : Thật trớ trêu khi ngành kỹ thuật phần mềm viết nên những phần mềm để giúp các ngành khác tạo bản thiết kế hiệu quả hơn, nhưng lại không thể viết nên một phần mềm để tạo bản thiết kế cho chính ngành của mình.md

* PUSH NOTE : Sự phức tạp của code sẽ tự cân bằng nó.md

* PUSH NOTE : Ngôn ngữ lập trình bậc cao không giúp con người làm được nhiều hơn những gì ngôn ngữ lập trình bậc thấp làm được. Nó chỉ giúp con người làm ra ít lỗi hơn mà thôi.md

* PUSH NOTE : Mỗi một nhiệm vụ đều chứa những cái không biết, vì nếu đã biết rồi thì nó đã trở thành thư viện.md

* PUSH NOTE : Người mới lập trình thường chỉ biết muốn biết làm sao để code chạy được. Người có kinh nghiệm còn quan tâm đến tính dễ bảo trì, mở rộng và bắt lỗi của code.md

* PUSH NOTE : Mọi thứ ban đầu không phức tạp. Chỉ đến khi có nhiều người dùng và tính năng thì nó mới bắt đầu phức tạp.md

* PUSH NOTE : Làm thứ phức tạp hơn thì dễ, làm thứ tốt hơn thì khó.md

* PUSH NOTE : Khi thiết lập xong ta sẽ mong đợi là không phải đụng lại nó lần nữa.md

* PUSH NOTE : Code được dùng nhiều hơn được đọc, được đọc nhiều hơn được viết.md

* PUSH NOTE : Chất lượng phần mềm, đặc biệt là native, không còn quan trọng nữa.md

* PUSH NOTE : Dữ liệu đến từ sự định lượng của con người chỉ sử dụng thống kê. Dữ liệu từ sự đo lường các đại lượng vật lý dùng cả các loại toán khác. Người làm với loại dữ liệu đầu cần cẩn trọng.md

* PUSH NOTE : ❓Môi trường nghĩ giúp ta hiểu được những thứ phi tuyến bằng việc tuyến tính hoá nó, còn công nghệ là thứ khiến ta làm được những thứ phi tuyến kể cả khi mình không thoát khỏi sự tuyến tính.md

* PUSH NOTE : Các công ty ít có lợi trong việc đầu tư nghiên cứu môi trường tư duy.md

* PUSH NOTE : Chúng ta không quen thuộc với luỹ thừa.md

* PUSH NOTE : Con người có khả năng tự nhận thức ra lỗi tư duy của mình, dù khả năng đó không hoàn hảo.md

* PUSH NOTE : Cộng đồng từ chưa tỉnh thức đến tỉnh thức ít nhất cũng 2 năm.md

* PUSH NOTE : Các buổi cà phê bạn bè chủ yếu là thu hút người chưa biết về dự án thông qua cá tính của mình.md

* DELETE FILE : docs/⚔️ Hướng dẫn Obsidian và Git/💎 Giới thiệu về Obsidian/Theo tính năng của plugin/2. Hệ thống hoá thông tin/Excalidraw.md

* DELETE FILE : docs/📜Tài nguyên/Giải pháp kỹ thuật/Phần mềm làm việc nhóm (groupware)/Phần mềm minh hoạ cho nhóm/ExcaliDraw.md

Author: ooker777

docs/⚡Hiểu biết sâu/Công nghệ thông tin/Dữ liệu, AI/Có 2 loại dữ liệu.md

@@ -1,18 +1,18 @@
 ---
 share: true
 created: 2026-01-16T12:53
-updated: 2026-01-25T17:10
+updated: 2026-01-26T11:04
 aliases:
   - Người làm dữ liệu đối diện với sự thiếu sót của dữ liệu thế nào?
-  - Có 2 loại dữ liệu: dữ liệu đến từ sự định lượng của con người và dữ liệu từ cảm biến. Mỗi loại dữ liệu sẽ có tư duy làm việc với chúng khác nhau
+filename: Có 2 loại dữ liệu
 ---
 # Người làm dữ liệu đối diện với sự thiếu sót của dữ liệu thế nào?
 [Ngành khoa học dữ liệu còn nhiều thuật ngữ không có sự ổn định về nghĩa](./Ng%C3%A0nh%20khoa%20h%E1%BB%8Dc%20d%E1%BB%AF%20li%E1%BB%87u%20c%C3%B2n%20nhi%E1%BB%81u%20thu%E1%BA%ADt%20ng%E1%BB%AF%20kh%C3%B4ng%20c%C3%B3%20s%E1%BB%B1%20%E1%BB%95n%20%C4%91%E1%BB%8Bnh%20v%E1%BB%81%20ngh%C4%A9a.md). Thậm chí có người còn cho rằng [cái gọi là khoa học dữ liệu đúng ra chỉ là kỹ thuật dữ liệu](./C%C3%A1i%20g%E1%BB%8Di%20l%C3%A0%20khoa%20h%E1%BB%8Dc%20d%E1%BB%AF%20li%E1%BB%87u%20%C4%91%C3%BAng%20ra%20ch%E1%BB%89%20l%C3%A0%20k%E1%BB%B9%20thu%E1%BA%ADt%20d%E1%BB%AF%20li%E1%BB%87u.md). (Giống như không có khoa học phần mềm mà chỉ có kỹ thuật phần mềm.) Cho nên không có một loại người làm dữ liệu duy nhất để bàn về quan điểm của họ, mà phải biết là mình đang nói về loại người làm dữ liệu nào. Và loại người làm dữ liệu nào phụ thuộc vào bài toán dữ liệu nào họ thường giải quyết. Mỗi loại bài toán sẽ có nguồn gốc dữ liệu và cách sử dụng chúng khác nhau, dẫn đến cách tư duy khi giải quyết chúng cũng khác nhau.
 
 ## Dữ liệu có nguồn gốc từ đâu?
 Tôi cho rằng dữ liệu có hai loại nguồn gốc. **Loại dữ liệu thứ nhất đến từ sự định lượng của con người về một khái niệm.** VD: bao nhiêu người là nam, bao nhiêu vị thần linh, bao nhiêu lượt truy cập web, v.v. Những khái niệm này vốn đã mang tính phân loại, và có nhiều cách để định nghĩa. Các định nghĩa này dù na ná nhau nhưng độc lập với nhau, không thể quy đổi được. Giả sử bạn đã thống kê được bao nhiêu người là nam theo định nghĩa 1, nhưng sau đó muốn biết bao nhiêu người là nam theo định nghĩa 2, thì bạn phải thống kê lại từ đầu chứ không chuyển đổi đơn vị được. Không có chuyện quy đổi 1 nam theo định nghĩa 1 bằng bao nhiêu nam theo định nghĩa 2.
 
-**Loại dữ liệu thứ hai đến từ các cảm biến.** Tất cả cảm biến đều hoạt động bằng việc đo một tần số năng lượng nào đó. Cơ bản chúng là những cái radio mini, nếu gặp dò trúng đài thì nó báo tín hiệu. Việc thí nghiệm giống như việc dò vài triệu cái đài cùng lúc. Dữ liệu chúng tạo ra sẽ luôn có đơn vị là tổ hợp của 7 đơn vị cơ bản sau:
+**Loại dữ liệu thứ hai đến từ sự đo lường các đại lượng vật lý.** VD: dài bao nhiêu mét, nặng bao nhiêu ký, v.v. Sự đo lường này đến từ các cảm biến, vốn hoạt động bằng việc đo một tần số năng lượng nào đó. Chúng giống như các radio mini, nếu dò trúng đài (gặp đúng tần số) thì báo tín hiệu. Các thí nghiệm (nhất là với các thí nghiệm lớn) giống như việc dò vài triệu cái đài cùng lúc. Dữ liệu chúng tạo ra sẽ luôn có đơn vị là tổ hợp của 7 đơn vị cơ bản sau:
 
 <iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/O8oZFaaJTUc?si=NXVvChgEGOhrvuVj" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>
 
@@ -54,7 +54,7 @@ Do cuộc đời của họ gắn chặt với dữ liệu loại 2 nên góc nh
 Trích Max Planck:
 > Mỗi thí nghiệm là một câu hỏi mà khoa học đặt ra cho tự nhiên, và mỗi phép đo là sự ghi lại câu trả lời của tự nhiên
 
-Nếu xem con số là câu trả lời của tự nhiên, và nếu xem tự nhiên thì không nói dối, thì đúng là `Các con số không biết nói dối` thật. Tất nhiên, họ cũng biết rằng một nửa sự thật thì không phải là sự thật, và rằng có thể có những điều mà không những các cảm biến không đo được, mà cả các mô hình tính toán cũng không chỉ ra được luôn. Giống như những hạt neutrino bay qua không để lại tương tác gì cả. Nhưng việc có những thứ không đo đạc được đó không làm họ đau khổ như những đồng nghiệp bên khoa học xã hội. Nó đúng là kiểu "out of sight, out of mind" mà những đồng nghiệp bên khoa học xã hội sợ hãi. Nếu bằng lập luận họ chỉ ra được còn những thứ mà lần lấy dữ liệu lần trước còn thiếu sót thì họ đi đo lại thôi, không việc gì phải xoắn. Nếu bây giờ chưa đo được thì tương lai con cháu sau này sẽ đo được. Còn nếu nó mãi mãi không đo được thì chắc được gọi là tâm linh, hoặc là lý thuyết dây.
+Nếu xem con số là câu trả lời của tự nhiên, và nếu xem tự nhiên thì không nói dối, thì đúng là `Các con số không biết nói dối` thật. Tất nhiên, họ cũng biết rằng một nửa sự thật thì không phải là sự thật, và rằng có thể có những điều mà không những các cảm biến không đo được, mà cả các mô hình tính toán cũng không chỉ ra được luôn. Giống như những hạt neutrino bay qua không để lại tương tác gì cả. Nhưng việc có những thứ không đo đạc được đó không làm họ đau khổ như những đồng nghiệp bên khoa học xã hội. Nó đúng là kiểu "out of sight, out of mind" mà những người kia sợ hãi. Nếu bằng lập luận họ chỉ ra được còn những thứ mà lần lấy dữ liệu lần trước còn thiếu sót thì họ đi đo lại thôi, không việc gì phải xoắn. Nếu bây giờ chưa đo được thì tương lai con cháu sau này sẽ đo được. Còn nếu nó mãi mãi không đo được thì chắc được gọi là triết học, tâm linh, hoặc lý thuyết dây.
 
 #### Ảnh hưởng của ngành vật lý lên ngành dữ liệu
 Có lẽ có thể nói là nhu cầu xây dựng lý thuyết mới về tính toán và thống kê gắn chặt với nhu cầu giải quyết bài toán của các ngành khoa học tự nhiên, đặc biệt là vật lý. ([Vật lý tính toán là ứng dụng đầu tiên của máy tính vào khoa học](https://hsm.stackexchange.com/a/19171/65). Những chiếc máy tính đầu tiên được phát triển những năm thế chiến 2, lúc nhu cầu tính toán đường đạn và phản ứng hạt nhân tăng cao.) Cộng với việc khoa học tính toán ra đời sớm hơn và đòi hỏi những xử lý phức tạp hơn khoa học dữ liệu, nên có lẽ những người làm khoa học tự nhiên sẽ có lợi thế khi chuyển sang ngành dữ liệu.