[skip netlify] PUBLISHER #313

* PUSH NOTE : Việc nhìn ra mẫu hình cần những kiến thức có cấu trúc được lưu trong trí nhớ dài hạn.md

* PUSH NOTE : Trực giác là việc đi tới kết luận mà không thông qua suy luận.md

* PUSH NOTE : Trực giác là cách nhận thức không dựa trên khái niệm.md

* PUSH NOTE : Cờ vua trông như là tư duy logic, nhưng thật ra chỉ là nhìn thấy mẫu hình.md

* PUSH NOTE : Loài vật chỉ có trực giác. Chỉ có con người mới lập luận.md

* PUSH NOTE : Con người thường cố gắng tìm ra mẫu hình, kể cả khi nó không có ở đó.md

* PUSH NOTE : Hot cognition và cold cognition.md

* PUSH NOTE : Framework thường dùng cho nhiều tình huống khác nhau, trong khi model thường dùng cho một tình huống cụ thể.md

* PUSH NOTE : Bộ não được thiết kế để loại bỏ mối nguy hiểm ngay bây giờ, không phải trong tương lai.md

* PUSH NOTE : Tư duy gặng xét (critical thinking) đòi hỏi ta phải bảo vệ những luận điểm ta thấy chưa được bảo vệ thoả đáng.md

* PUSH NOTE : Triết học sự tĩnh và triết học chuyển động.md

* PUSH NOTE : Thứ làm tốt công việc của mình là thứ ta không nhận ra sự tồn tại của nó.md

* PUSH NOTE : Nơi dễ kiếm những ý tưởng mới lạ với nhiều người là xung quanh những niềm tin sai phổ biến.md

* PUSH NOTE : Những câu chuyện kể ra có quyền lực tạo thành thực tại.md

* PUSH NOTE : Nhiều khi để trả lời được một câu hỏi ta phải tìm hiểu cả một lĩnh vực.md

* PUSH NOTE : Tự đặt ra các câu hỏi ngớ ngẩn chính là cách để học lại những gì bạn tưởng là mình đã hiểu rõ.md

* PUSH NOTE : Sự khác biệt giữa khai vấn, tư vấn, đào tạo, huấn luyện.md

* PUSH NOTE : Chuyên nghiệp (professional) và chuyên gia (expertise) là hai vấn đề khác nhau.md

* PUSH NOTE : Kiến thức là các niềm tin đúng có cơ sở.md

* PUSH NOTE : Giả định đến từ trực giác.md

* PUSH NOTE : Chúng ta thường nhìn hiện tại và tương lai bằng những khái niệm học trong quá khứ.md

* PUSH NOTE : Vì ta thường cần người khác cho ý kiến về suy nghĩ của ta, nên ta thường không cho được người khác ý kiến về suy nghĩ của họ.md

* PUSH NOTE : Lỗi của con người chỉ có thể tránh được nếu có thể tránh được việc sử dụng con người.md

* PUSH NOTE : Ta không có đầu óc để đứng trên vai những người khổng lồ. Tự mò mẫm đỡ nhức đầu hơn.md

* PUSH NOTE : Khi bạn bị hỏi là sao không google, hãy trả lời rằng liệu có bao giờ họ cũng đi hỏi người ta mà không google không.md

* PUSH NOTE : Người tìm kiếm thông tin có xu hướng dùng phương pháp tìm kiếm tiện nhất in the least exact mode available.md

* PUSH NOTE : Thời gian để ta thấy không bị ngắt mạch là 100 ms.md

* PUSH NOTE : Slide nhiều chữ thì không hấp dẫn.md

* PUSH NOTE : Logo nên được thiết kế một cách độc lập với môi trường, vì nó sẽ được sử dụng ở bất kỳ môi trường nào.md

* PUSH NOTE : Khi khoảnh khắc loé sáng ý tưởng đến vào lúc ta đang tập trung làm việc khác, nó làm phân tán sự tập trung của ta khỏi thứ mà ta định làm.md

* PUSH NOTE : Công việc làm slide ít khi nào được gộp vào trong công việc sản xuất nội dung.md

* PUSH NOTE : Các quá trình nhận thức của con người có nhiều giới hạn, nên những thứ tiện và ít phải nghĩ sẽ luôn được ưu tiên.md

* PUSH NOTE : Cứ 35 ngày thì ta lại có một trải nghiệm triệu lần mới có một.md

* PUSH NOTE : ❓Làm sao để biết người thụ hưởng sẽ tiếp tục dựa dẫm hay sẽ có động lực thay đổi.md

* PUSH NOTE : Nhóm kín trên Facebook không nhất thiết là cộng đồng riêng.md

* PUSH NOTE : ❓Tỉ lệ hài lòng trên share là bao nhiêu.md

* PUSH NOTE : ❓Tìm sự bàn tán trước hay chuẩn bị cho sự bàn tán trước.md

* PUSH NOTE : ❓Một người khen là bài rất hay thì nó có nghĩa gì.md

* PUSH NOTE : Phân loại khách hàng tốt nhất là phân loại bằng niềm tin.md

* PUSH NOTE : Đàm phán là để tạo ra giá trị, chứ không phải chia đôi lợi ích.md

* PUSH NOTE : Việc có được khách hàng mới có thể tốn kém hơn từ 5 đến 25 lần so với việc giữ chân một khách hàng hiện có.md

* PUSH NOTE : Người thụ hưởng sẽ nhớ đến mình nếu như mình có thể tạo được sự thỏa mãn cảm xúc, nhưng họ chỉ góp sức hoặc góp tiền cho mình khi họ cần đảm bảo một cái gì đấy.md

* PUSH NOTE : Nội dung thiên về lý tính có nhiều tương tác chủ động. Nội dung thiên về cảm tính có nhiều tương tác thụ động.md

* PUSH NOTE : Nhiều người muốn hỏi ý kiến của người sáng lập nhưng không hỏi trong cộng đồng chung mà chỉ muốn nhắn riêng.md

* PUSH NOTE : Các buổi cà phê thường phải theo nhu cầu tán chuyện của mọi người.md

* PUSH NOTE : Việc gặp người mới sẽ phải thường xuyên kể về động lực làm dự án mình hoài.md

* PUSH NOTE : Các buổi hội thảo.md

* PUSH NOTE : Các buổi cà phê bạn bè chủ yếu là thu hút người chưa biết về dự án thông qua cá tính của mình.md

* PUSH NOTE : Cộng đồng giải trí có độ tương tác cao. Cộng đồng hướng kiến thức ít nói hơn. Cộng đồng hướng xã hội nói nhiều hơn.md

* PUSH NOTE : Cộng đồng trên Facebook là cộng đồng của Facebook.md

* PUSH NOTE : Cộng đồng từ chưa tỉnh thức đến tỉnh thức ít nhất cũng 2 năm.md

* PUSH NOTE : Cộng đồng của dự án khác với cộng đồng của xã hội.md

* PUSH NOTE : Cách phân tích các loại khách hàng.md

* PUSH NOTE : Có những người không muốn được hỏi mình muốn gì mà chỉ muốn được quyết định giùm.md

* PUSH NOTE : Các cách xác định sản phẩm đã phù hợp thị trường hay chưa.md

* PUSH NOTE : ❓Động lực làm việc không liên quan đến sự khuếch tán trách nhiệm.md

* PUSH NOTE : ❓Mọi thành viên trong mạng lưới vẫn có thể sống khi bị cô lập, nhưng không chắc là vậy với hệ sinh thái.md

* PUSH NOTE : ❓Hệ sinh thái là vùng đất.md

* PUSH NOTE : ❓Có cách nào để đánh giá giá trị networking của một chương trình trước khi tham gia không.md

* PUSH NOTE : Để tham gia vào một hệ sinh thái đòi hỏi người tham gia phải nắm được thuật ngữ.md

* PUSH NOTE : Ngay cả ở các tổ chức xã hội cũng có khoảng cách giàu nghèo lớn.md

* PUSH NOTE : Chưa thấy có dự án nào nói về việc làm giảm tải gánh nặng công việc cho người bên cạnh mình.md

* PUSH NOTE : Một hệ sinh thái không hoạt động bằng cách đặt câu hỏi, mà bằng cách không cần hỏi cũng biết câu trả lời là gì.md

* PUSH NOTE : Khi được hỏi về các rào cản làm cản trở mối quan hệ đối tác, phía doanh nghiệp chủ yếu nói về việc thiếu năng lực, còn phía các tổ chức xã hội chủ yếu nói về việc không cùng hướng đi.md

* PUSH NOTE : Hiện tượng khuếch tán trách nhiệm, người ngoài đứng nhìn khiến cho ngay cả khi ta thấy người khác chịu khổ sở và rất cần được giúp thì mong muốn giúp đỡ cũng bị tê liệt.md

* PUSH NOTE : Các cấu phần quan trọng của hệ sinh thái DNXH.md

* PUSH NOTE : Chung mục tiêu là không đủ. Còn phải chung giá trị nữa.md

* PUSH NOTE : ❓Mối quan hệ giữa hệ phức hợp và siêu vật là gì.md

* PUSH NOTE : Vòng lặp dương giúp củng cố tình trạng hiện tại, tránh sự tác động từ bên ngoài, tự bảo tồn chính nó.md

* PUSH NOTE : Ta thường cẩn thận với những quyết định một lần.md

* PUSH NOTE : Trí tuệ đám đông được sinh ra từ sự đa dạng và độc lập của những cá nhân.md

* PUSH NOTE : Sự tự tổ chức là không tránh khỏi nhưng không dự báo trước được.md

* PUSH NOTE : Sự tự tổ chức sự tạo mẫu hình một cách phi tuyến.md

* PUSH NOTE : Phức tạp không có nghĩa là khó khăn.md

* PUSH NOTE : Phức tạp không phải là có nhiều thành phần, mà là có nhiều sự tương tác giữa các thành phần.md

* PUSH NOTE : Hiệu ứng mạng là hiệu ứng mà mỗi một người dùng gia nhập vào mạng lưới sẽ tạo thêm giá trị và cải thiện chất lượng cho cả mạng lưới đó.md

* PUSH NOTE : Giá trị của một mạng lưới điện thoại tỉ lệ với bình phương số thành viên của nó.md

* PUSH NOTE : Ý tưởng về rhizome khác với tư duy phi tuyến và hệ phức hợp ở chỗ nó đi tới được các khái niệm như bản đồ và cao nguyên.md

* PUSH NOTE : Việc hướng đến sự ngăn nắp là đang hướng đến việc tạo ra một thế giới trong đầu.md

* PUSH NOTE : Những hệ tập trung thì có ưu điểm là dễ quản lý và vận hành hiệu quả trong thời gian ngắn, nhưng nếu bị tấn công một cách có chiến lược thì dễ chết.md

* PUSH NOTE : Sự hấp dẫn về hệ thống phân cấp đã ăn sâu vào tiềm thức của ta, mặc dù bộ não phát triển theo hướng rhizome.md

* PUSH NOTE : Mọi thứ sẽ trở nên phức tạp trước khi trở thành đơn giản.md

* PUSH NOTE : Nếu ta muốn tác động vào hệ thống, ta phải đạt được quy mô.md

* PUSH NOTE : Muốn phát triển thì vào vòng lặp dương. Muốn bền vững thì vào vòng lặp âm.md

* PUSH NOTE : Khi cố điều khiển một hệ phức hợp bằng một hệ đơn giản, ta dễ gặp những hệ quả không mong muốn.md

* PUSH NOTE : Hệ phức hợp.md

* PUSH NOTE : Có những vấn đề mà nếu ta thay đổi cách định nghĩa thì sẽ thay đổi cách giải quyết.md

* PUSH NOTE : Có nhiều cách mà con người dùng để thoát ra khỏi sự phức tạp.md

* PUSH NOTE : Sự đáp ứng đòi hỏi ta nhận diện được rằng ta không thể hoàn toàn biết được tương lai của mình.md

* PUSH NOTE : Nhiều thứ ta thấy là bất định thực ra là vì không có thời gian để xác định quy luật hoặc kiểm nghiệm giả thiết.md

* PUSH NOTE : Một số người xem việc kết quả phụ thuộc vào xác suất là bất định, kể cả khi mình biết xác suất đó là gì. Một số người xem việc đó là tất định.md

* PUSH NOTE : Các tổ chức làm việc chủ yếu với con người không quá cần để ý đến chuyện quản lý dữ liệu.md

* PUSH NOTE : Việc phải trả tiền cho phần mềm để được đọc dữ liệu của mình không khác gì bị tống tiền.md

* PUSH NOTE : Việc trung tâm hóa việc lưu trữ dữ liệu trên máy chủ sẽ lấy đi autonomy và agency của người dùng cuối.md

* PUSH NOTE : Những người tự thấy mình ngu công nghệ đơn giản là vì họ không được trao quyền tự trị dữ liệu.md

* PUSH NOTE : Việc trung tâm hóa tạo ra lợi thế kinh tế nhờ quy mô lớn.md

* PUSH NOTE : The assumption of centralization is deeply ingrained in our user experiences today, and we are only beginning to discover the consequences of changing that assumption.md

* PUSH NOTE : Việc dùng phần mềm tại máy mình sẽ cắt bỏ rất nhiều sự phức tạp đến từ việc dùng dịch vụ đám mây.md

* PUSH NOTE : Các giao thức bị tái trung tâm hóa.md

* PUSH NOTE : Quyền được đọc là quyền được cào.md

* PUSH NOTE : Nếu bạn không kiểm soát chương trình bạn dùng, người khác sẽ kiểm soát nó.md

* PUSH NOTE : Bạn có quyền chỉnh sửa dữ liệu của mình dưới bất kỳ hình thức nào.md

* PUSH NOTE : Ẩn dụ là cách ta hiểu code bằng cơ thể.md

* PUSH NOTE : Ẩn dụ máy tính như là bàn làm việc đã giúp mọi người biết làm việc với máy tính.md

* PUSH NOTE : Một trang web giúp người dùng tới ngay được nơi họ cần đến làm họ cảm thấy mình có thêm tính tự chủ.md

* PUSH NOTE : Người dùng dành nhiều thời gian ở website khác hơn website của bạn.md

* PUSH NOTE : Trải nghiệm truy cập web giống như trải nghiệm được dịch chuyển tức thời đến một nơi xa lạ.md

* PUSH NOTE : Người dùng bấm bao nhiêu lần cũng được, miễn là tự tin mình đang đi đúng hướng.md

* PUSH NOTE : Link gây xao nhãng.md

* PUSH NOTE : Muốn đọc trang tiếp theo trên web phải đợi tải, trong khi với sách thì tức thì.md

* PUSH NOTE : Tính khả dụng liên quan đến con người và cách họ hiểu và sử dụng mọi thứ, chứ không phải liên quan đến công nghệ.md

* PUSH NOTE : Dữ liệu là danh từ, giao diện là động từ.md

* PUSH NOTE : Các ngành khác đều làm việc với những vật thể cụ thể trong không gian. Chỉ có ngành lập trình là không có điều đó.md

* PUSH NOTE : Các cửa sổ phần mềm không giống như một bàn làm việc thật.md

* PUSH NOTE : Ontology trong xử lý ngôn ngữ tự nhiên vốn chỉ là một tập hợp các từ, vốn đã được gọi là glossary.md

* PUSH NOTE : Web nhỏ, internet tí hon.md

* PUSH NOTE : Văn hóa internet.md

* PUSH NOTE : Thời kỳ sơ khai của internet là của giao thức, không phải nền tảng.md

* PUSH NOTE : Những nơi khó chỉ mục được là những nơi gặp được nhiều cuộc trò chuyện lành mạnh.md

* PUSH NOTE : Luật lũy thừa trên internet.md

* PUSH NOTE : Internet nặng khoảng 10⁻¹⁴ g.md

* PUSH NOTE : Internet không được thiết kế để đảm bảo sự tin tưởng ngay từ đầu.md

* PUSH NOTE : Hơn một nửa lưu lượng trên mạng đến từ bot chứ không phải con người.md

* PUSH NOTE : Người không học về lập trình thấy việc lập trình như làm phép thuật.md

* PUSH NOTE : Người viết code thường làm một mình, không được hỗ trợ, không được trả tiền, chỉ làm vì sự đam mê. Họ cần xây dựng rất nhiều mối quan hệ tin tưởng được nhau.md

* PUSH NOTE : Lập trình viên biết lập trình chủ yếu là nhờ biết google.md

* PUSH NOTE : Lập trình là một cái gì đó thâm nhập vào đời sống của chúng ta, nhưng lại gần như vô hình.md

* PUSH NOTE : Người không làm lĩnh vực lập trình không được tạo điều kiện để trưởng thành về mặt quản trị dữ liệu.md

* PUSH NOTE : Một ontology là một specification của một sự khái niệm hóa.md

* PUSH NOTE : Máy tính không đọc code như cách con người đọc. Máy tính đọc theo những quy tắc được tạo ra từ nhiều thập kỷ trước. Con người đoán ý nghĩa của tên biến và những mẫu hình khác.md

* PUSH NOTE : Có sự đánh đổi giữa sự dễ dàng tuỳ biến dữ liệu của mình và sự dễ dàng hợp tác qua mạng.md

* PUSH NOTE : Có sự đánh đổi giữa sự tự do sử dụng dữ liệu và sự tiện lợi trong việc hợp tác.md

* PUSH NOTE : Quick and dirty is now your entire architecture.md

* PUSH NOTE : Chấp nhận giải pháp mì ăn liền là đang mang nợ vào người.md

* PUSH NOTE : Tương lai của một ngôn ngữ phụ thuộc vào việc lý do ra đời của nó và lý do để sử dụng nền tảng dựa trên nó có còn cần nữa hay không.md

* PUSH NOTE : Tài liệu sử dụng nếu được viết lúc phần mềm được viết gần xong sẽ chủ yếu ghi lại những thứ tác giả nghĩ mình cần nhớ, còn những thứ quyết định quan trọng thì tác giả đã quên do đã sống với nó quá lâu.md

* PUSH NOTE : Viết phần mềm chỉ chiếm khoảng ⅓ thời gian, còn lại là dành cho bảo trì (thêm bớt chức năng, sửa lỗi, v.v.).md

* PUSH NOTE : Tính năng giống như thú nuôi, ta dễ quên những thứ cần có cho nó.md

* PUSH NOTE : 90% lượng code ban đầu tốn 90% thời gian lập trình. 10% lượng code còn lại tốn thêm 90% thời gian lập trình.md

* PUSH NOTE : Kể cả những người đã làm lố thời gian quá nhiều vẫn luôn lạc quan mình sẽ làm xong sớm.md

* PUSH NOTE : Người mới lập trình thường chỉ biết muốn biết làm sao để code chạy được. Người có kinh nghiệm còn quan tâm đến tính dễ bảo trì, mở rộng và bắt lỗi của code.md

* PUSH NOTE : Sự phức tạp của code sẽ tự cân bằng nó.md

* PUSH NOTE : Viết code dễ hơn đọc code.md

* PUSH NOTE : Ngành kỹ thuật phần mềm không có một ngôn ngữ thị giác chung.md

* PUSH NOTE : Lý do không dùng lại code của người khác.md

* PUSH NOTE : Các biểu diễn kiến trúc không nói gì về thời gian, sự thay đổi theo thời gian, và sự bất định về sự thay đổi.md

* PUSH NOTE : Người mới lập trình thường hỏi nên dùng cú pháp, thư viện, hay ngôn ngữ nào. Lập trình viên nhiều kinh nghiệm thường tập trung vào các khái niệm trừu tượng.md

* PUSH NOTE : Ngôn ngữ lập trình bậc cao không giúp con người làm được nhiều hơn những gì ngôn ngữ lập trình bậc thấp làm được. Nó chỉ giúp con người làm ra ít lỗi hơn mà thôi.md

* PUSH NOTE : Mỗi một nhiệm vụ đều chứa những cái không biết, vì nếu đã biết rồi thì nó đã trở thành thư viện.md

* PUSH NOTE : Mọi thứ ban đầu không phức tạp. Chỉ đến khi có nhiều người dùng và tính năng thì nó mới bắt đầu phức tạp.md

* PUSH NOTE : Làm thứ phức tạp hơn thì dễ, làm thứ tốt hơn thì khó.md

* PUSH NOTE : Khi thiết lập xong ta sẽ mong đợi là không phải đụng lại nó lần nữa.md

* PUSH NOTE : Việc cấu trúc là không có ý nghĩa, nhưng việc giả bộ cấu trúc là có ý nghĩa.md

* PUSH NOTE : Vì kiến trúc không kiểm sai được, nên nó gần với chiêm tinh hơn là vật lý.md

* PUSH NOTE : Sau hội nghị NATO 1968, ngành phần mềm đã chuyển đổi hệ hình từ tính toán sang hệ hình mô phỏng mọi thứ như các hệ kỹ thuật.md

* PUSH NOTE : Những người đặt nền móng cho khoa học máy tính đều là những người theo phái logic thực chứng.md

* PUSH NOTE : Kiến trúc phần mềm không phải là khoa học, nhưng các kiến trúc sư lại nghĩ rằng mình đang làm khoa học.md

* PUSH NOTE : Ngay cả người làm khoa học cũng đánh mất tư duy khoa học của mình một khi họ bắt đầu lập trình.md

* PUSH NOTE : Phần mềm nội bộ không cần dễ dùng và không phải kiểm thử trên nhiều môi trường khác nhau, cũng không sợ bị cạnh tranh.md

* PUSH NOTE : Những vấn đề ở cấp độ byte cũng gây ảnh hưởng tới các quyết định ở cấp độ chiến lược kiến trúc thượng tầng.md

* PUSH NOTE : Không phải vì một thứ có thể làm một điều mà ta nên dùng nó để làm điều đó.md

* PUSH NOTE : Cầm một cuốn sách vật lý, bạn có thể chế ra được một lò hạt nhân phức tạp. Cầm một cuốn sách về kỹ thuật phần mềm, bạn không thể chế ra được những phần mềm phức tạp.md

* PUSH NOTE : Cấu trúc kỹ thuật của sản phẩm phản ánh giới hạn xã hội của tổ chức tạo ra nó.md

* PUSH NOTE : Các cuốn sách về phương pháp lập trình được viết bởi những người làm phần mềm nội bộ.md

* PUSH NOTE : Cách mạng khoa học sẽ xảy ra khi có nhiều dị thường không lý giải được bằng mô thức đang có. Vật lý thì mỗi thế kỷ một lần. Kỹ thuật phần mềm thì vài năm một lần.md

* PUSH NOTE : Hai động lực lớn nhất để xây dựng ontology là để tránh concept drift và hỗ trợ interoperability của hệ.md

* PUSH NOTE : Công nghệ mới đem lại thêm lựa chọn cho người làm chính sách.md

* PUSH NOTE : Bản thể luận (trong hệ thống thông tin) cố gắng tạo ra các  ý nghĩa chung cho các biểu tượng.md

* PUSH NOTE : Việc dùng ẩn dụ đám mây làm ta nghĩ là nó không có địa điểm và không cần tốn công xử lý.md

* PUSH NOTE : Ngành công nghiệp siêu tính toán được xây dựng trên nền tảng thuộc địa từ việc khai thác tài nguyên ở các nước bán cầu nam.md

* PUSH NOTE : 40% lượng điện của các trung tâm dữ liệu là để cho việc làm mát.md

* PUSH NOTE : Dấu chân carbon của việc tính toán đã vượt qua công nghiệp hàng không.md

* PUSH NOTE : Tiềm năng để kiếm tiền từ AI đến từ mảng học có giám sát nhiều hơn ở mảng tạo sinh.md

* PUSH NOTE : Tiên đoán từ dữ liệu chỉ đúng khi tương lai giống như quá khứ.md

* PUSH NOTE : Nếu robot không cần phải giống người, thì AI không cần phải suy luận giống người.md

* PUSH NOTE : Các công cụ lắng nghe xã hội có sẵn giống như một ảnh chụp màn hình nhanh về những gì đang diễn ra.md

* PUSH NOTE : Feature Extraction, Text Representation, Text Extraction, Text Vectorization là những cái tên khác nhau cho cùng một thứ.md

* PUSH NOTE : 70% thời gian chỉ là để làm sạch dữ liệu.md

* PUSH NOTE : Ngành khoa học dữ liệu còn nhiều thuật ngữ không có sự ổn định về nghĩa.md

* PUSH NOTE : Cái gọi là khoa học dữ liệu đúng ra chỉ là kỹ thuật dữ liệu.md

* PUSH NOTE : Khoa học dữ liệu tập trung vào mẫu hình, khoa học tính toán tập trung vào các mối quan hệ nhân quả.md

* PUSH NOTE : Việc dùng máy học có thể làm ta nghĩ mô hình rất phức tạp mặc dù thực chất nó rất đơn giản.md

* PUSH NOTE : Rất nhiều thuật toán được sinh ra vì dữ liệu có nhiều chiều. Nếu chỉ có vài chiều thì dùng mắt tốt hơn.md

* PUSH NOTE : Máy học dự đoán xem mẫu hình có bao nhiêu khả năng lặp lại trong tương lai.md

* PUSH NOTE : Không giám sát nghĩa là giả định rằng người huấn luyện không có giả định nào.md

* PUSH NOTE : Dữ liệu lớn không nhất thiết là dữ liệu tốt.md

* PUSH NOTE : Khi một AI thực sự hữu ích, ta không còn gọi nó là AI.md

* PUSH NOTE : Dữ liệu có thể là ngôn ngữ mà tất cả mọi người đều hiểu.md

* PUSH NOTE : Dữ liệu của ta không chỉ là từ những thứ ta tạo ra, mà còn là sự liên kết với những dữ liệu người khác tạo ra.md

* PUSH NOTE : 4 cấp độ phân tích dữ liệu – mô tả hiện tượng, lý giải nguyên nhân, dự đoán kết quả, đề xuất hành động.md

* PUSH NOTE : LLM làm rất tốt việc gợi ý từ khoá.md

* PUSH NOTE : AI giống như công nghệ tua bin. Gắn nó với xe hơi thì không sử dụng được. Nhưng nếu có thể có thêm những công nghệ mới thì có thể thành máy bay.md

* PUSH NOTE : Thế mạnh của LLM là làm những công việc cần tốc độ mà không đòi hỏi sự chính xác, chất lượng.md

* PUSH NOTE : AGI không thể được tạo bởi LLM, vì các kiến thức mới là ngôn ngữ nhỏ.md

* PUSH NOTE : Việc xem LLM có nhân tính sẽ tạo thêm rào cản để lên án chúng.md

* PUSH NOTE : Việc xem LLM là học được cho phép các công ty đòi quyền cung cấp dữ liệu.md

* PUSH NOTE : Việc tích hợp LLM vào sản phẩm là để bán lời hứa cho nhà đầu tư, không phải để bán sản phẩm cho người dùng.md

* PUSH NOTE : Việc LLM được thiết kế như chat khiến ta không để ý rằng nó chỉ là tự động điền chữ.md

* PUSH NOTE : Việc làm cho LLM như có thêm cảm xúc khiến ta dễ bị lệ thuộc vào chúng hơn.md

* PUSH NOTE : Việc có được cách phân biệt một sản phẩm là do LLM tạo ra hay không một cách tin cậy được không chỉ giúp người dùng mà còn giúp chính các LLM đó.md

* PUSH NOTE : Sự không phân biệt giữa AI học có giám sát và AI tạo sinh mà chỉ gộp chung vào AI làm nhiều người nhầm lẫn giữa điểm mạnh và điểm yếu của AI.md

* PUSH NOTE : Nếu LLM được huấn luyện có chọn lọc, nó có thể bị bẻ theo ý của người tạo ra nó. Nếu LLM được huấn luyện không chọn lọc, nó có thể bị bẻ bởi các chiến dịch tuyên truyền.md

* PUSH NOTE : Phép thử Turing không được sinh ra để đánh giá trực tiếp trí năng, mà chỉ đánh giá mức độ dễ lừa con người của máy.md

* PUSH NOTE : Tranh do LLM vẽ không thể hiện được mối quan hệ giữa tác giả và thứ được vẽ.md

* PUSH NOTE : Đằng sau vẻ ngoài tự trị của LLM là những người làm công việc dán nhãn và kiểm duyệt, vô hình và bếp bênh.md

* PUSH NOTE : Sự khác biệt giữa con người và mô hình ngôn ngữ lớn là con người có niềm tin và có thể kiểm chứng niềm tin từ môi trường bên ngoài.md

* PUSH NOTE : Nếu LLM thay thế được nhân viên, thì nó cũng thay thế được quản lý.md

* PUSH NOTE : Người sử dụng LLM không thể tự nhận mình là tác giả của tác phẩm do nó tạo ra được, vì nghệ thuật đòi hỏi ta phải đưa ra rất nhiều lựa chọn.md

* PUSH NOTE : LLM không được xem là tác giả tri thức mới, vì nó không có khả năng chịu trách nhiệm đối với các tuyên bố tri thức.md

* PUSH NOTE : LLM không lao động để cải tạo thế giới.md

* PUSH NOTE : Con người có xu hướng đánh đồng việc nói chuyện trôi chảy và việc suy nghĩ.md

* PUSH NOTE : Chủ thể tính.md

* PUSH NOTE : Ở thời điểm hiện tại không có bất cứ ai có thể đủ tiềm lực và khối lượng dữ liệu vừa có bản quyền vừa đủ khổng lồ để tự huấn luyện.md

* PUSH NOTE : Ở con người, sự chính xác vẫn có thể tồn tại trong lúc sáng tạo. Ở LLM, khi đã làm nó chính xác thì nó không thể ngẫu nhiên nữa.md

* PUSH NOTE : Ảo giác ở người thể hiện sự trục trặc. Ảo giác ở LLM thể hiện nó hoạt động đúng chức năng.md

* PUSH NOTE : Ảo giác là việc có niềm tin sai về thế giới do có giác quan sai. LLM không có giác quan cũng không có niềm tin, nên gọi nó là ảo giác là không đúng.md

* PUSH NOTE : Tất cả các tác phẩm viễn tưởng từ trước tới nay đều vẽ về một nhân vật AI không có ảo giác.md

* PUSH NOTE : LLM nhất thiết không được luôn lựa chọn từ tiếp theo có xác suất xuất hiện cao nhất, nếu không sẽ không tạo ra sự tự nhiên nữa.md

* PUSH NOTE : Cách để LLM không bị ảo giác là kêu nó viết truy vấn cho Wikidata.md

* PUSH NOTE : Khả năng tự hoàn thiện nằm ở việc nghĩ được về việc nghĩ của mình.md

* PUSH NOTE : Không có sự chính xác thì giống như lái xe trong sương mù.md

* PUSH NOTE : Con người xem mệnh đề phủ định nằm ở hướng đối lập. LLM xem là kế bên.md

* PUSH NOTE : Bài kiểm tra Turing được thiết kế cho những thứ biết nghĩ, không phải cho thứ không biết nghĩ.md

* PUSH NOTE : Ta chỉ cần tự động hoá những thứ ta có thể làm mà không cần nghĩ.md

* PUSH NOTE : Nếu phải điều chỉnh lại kết quả của LLM thì tự làm luôn còn nhanh hơn.md

* PUSH NOTE : Nếu như LLM không thể thay thế tư duy của con người, thì người không dùng LLM luôn có lợi thế về tư duy với người sử dụng.md

* PUSH NOTE : Mô hình không tồn tại sau khi học xong. Con người đã tồn tại trước khi học.md

* PUSH NOTE : Lợi thế của các trang tài nguyên cộng đồng là ở chỗ nó được tạo bằng con người. Vì nếu nó được tạo bằng LLM thì người ta chẳng cần vào đó.md

* PUSH NOTE : Để LLM có thể tham gia vào việc lập trình được, nó cần phải làm được cả việc kiểm định và sửa lỗi code, chứ không phải chỉ mỗi sinh code.md

* PUSH NOTE : Trước khi LLM có thể kiểm định và sửa lỗi code, ta vẫn cần phải học lập trình để kiểm định và sửa lỗi cho nó.md

* PUSH NOTE : LLM gần như không có khả năng tự sửa lỗi code.md

* PUSH NOTE : Khi nào các công ty LLM không còn tuyển lập trình viên nữa thì lúc đó nó mới đủ khả năng code.md

* PUSH NOTE : Với các lệnh vẽ hình, nó sẽ được điều chỉnh trước khi đi tới chương trình vẽ.md

* PUSH NOTE : Shadow prompting means that genuine users cannot discover real biases in the model, or any constraints imposed on the model to mitigate those biases.md

* PUSH NOTE : Các LLM thương mại sẽ có chất lượng giảm dần do bị huấn luyện từ dữ liệu của LLM.md

* PUSH NOTE : Chatbot LLM nào cũng dẫn sai thông tin khoảng 60%. Riêng Grok là tới 96%.md

* PUSH NOTE : LLM là định dạng ảnh mờ của web.md

* PUSH NOTE : LLM không đọc được hàm ý.md

* PUSH NOTE : LLM không tất định mà tạo sinh kết quả mỗi lần mỗi khác dù với cùng một câu nhập.md

* PUSH NOTE : LLM không học. Nó chỉ được tối ưu hoá trong một tập điều kiện.md

* PUSH NOTE : LAION5B là một big data khai thác trái phép.md

* PUSH NOTE : Có những dấu hiệu phi ngôn ngữ mà LLM không thể cảm nhận hay phân tích.md

* PUSH NOTE : 100% các mô hình hiện tại đều chỉ có thể hoạt động được nhờ được pre train từ LAION5B.md

* PUSH NOTE : Có bằng chứng cho thấy việc có thêm dữ liệu và phần cứng để tính toán cũng không làm tăng khả năng nhận diện.md

* PUSH NOTE : Các lỗi cơ xương và lực này thường thấy ở các cảnh hành động xuất bởi AI.md

* PUSH ATTACHMENT : Pasted image 20250531095855.png

* PUSH NOTE : Nên dùng khái niệm LLM cho loại AI đa số người dùng biết đến.md

* PUSH NOTE : Một số ghi chép và suy nghĩ về dữ liệu trong giáo dục.md

* DELETE FILE : docs/⚔️ Hướng dẫn Obsidian và Git/💎 Giới thiệu về Obsidian/Theo tính năng của plugin/2. Hệ thống hoá thông tin/Excalidraw.md

* DELETE FILE : docs/📜Tài nguyên/Giải pháp kỹ thuật/Phần mềm làm việc nhóm (groupware)/Phần mềm minh hoạ cho nhóm/ExcaliDraw.md

Author: ooker777

docs/⚡Hiểu biết sâu/Bản thể luận, nhận thức luận, phương pháp luận/Phương pháp luận/Định lượng/Một số ghi chép và suy nghĩ về dữ liệu trong giáo dục.md

@@ -1,8 +1,8 @@
 ---
 share: true
-blog: true
+blog: done
 created: 2026-07-11T22:11
-updated: 2026-07-17T22:37
+updated: 2026-07-18T17:59
 description: Dữ liệu trong quản lý chất lượng giáo dục. Các bước sử dụng dữ liệu. Nhận thức và thái độ của người dùng dữ liệu đối với các hạn chế của nó. Các yêu cầu chức năng cho một hệ thống quản trị
 ---
 Hôm nay ngày 11/7/2026 tôi tham gia buổi chuyên đề "Kể chuyện bằng dữ liệu trong giáo dục" do [Lớp học đổi mới](https://www.facebook.com/lophocdoimoi) tổ chức. Tôi biết tới buổi này do một người chị trong nhóm ABG đã mua vé nhưng bị mệt đột xuất nên nhường lại cho ai có hứng thú. Tôi tham gia vì muốn biết thêm về những mối quan tâm của một người làm giáo dục, trong đó có việc sử dụng dữ liệu. Có thể xem đây là một phần trong nghiên cứu của tôi với chủ đề [Người làm dữ liệu nói gì về hạn chế của dữ liệu?](./D%E1%BB%AF%20li%E1%BB%87u%20%C4%91%E1%BA%BFn%20t%E1%BB%AB%20s%E1%BB%B1%20%C4%91%E1%BB%8Bnh%20l%C6%B0%E1%BB%A3ng%20c%E1%BB%A7a%20con%20ng%C6%B0%E1%BB%9Di%20ch%E1%BB%89%20s%E1%BB%AD%20d%E1%BB%A5ng%20th%E1%BB%91ng%20k%C3%AA.%20D%E1%BB%AF%20li%E1%BB%87u%20t%E1%BB%AB%20s%E1%BB%B1%20%C4%91o%20l%C6%B0%E1%BB%9Dng%20c%C3%A1c%20%C4%91%E1%BA%A1i%20l%C6%B0%E1%BB%A3ng%20v%E1%BA%ADt%20l%C3%BD%20d%C3%B9ng%20c%E1%BA%A3%20c%C3%A1c%20lo%E1%BA%A1i%20to%C3%A1n%20kh%C3%A1c.md) (Dữ liệu ở đây là nói tắt của dữ liệu định lượng.) 
@@ -50,7 +50,7 @@ Tôi thấy có 3 dạng sử dụng dữ liệu được sử dụng:
 - Có tiềm năng nhưng thiếu động lực
 - Có thể được thử thách ở mức cao hơn
 
-Với giáo viên thì cũng tương tự vậy. Chính vì như vậy, nên dù các con số trông như có vẻ tuyến tính, nhưng khoảng cách từ điểm 7 lên điểm 8 có thể rất khác với khoảng cách từ điểm 8 lên điểm 9. Nói theo ngôn ngữ thống kê, điểm số là thang đo khoảng, nhưng nó được dùng như một thang đo danh nghĩa. Tức là râu ông này cắm cằm bà kia. Tôi thấy rằng việc làm này sẽ tạo ra nhiều ảo tưởng thống kê, không chỉ ở điểm số mà còn ở bất kỳ các thống kê nào dựa trên nó.
+Với giáo viên thì cũng tương tự vậy. Chính vì như vậy, nên dù các con số trông như có vẻ tuyến tính, nhưng khoảng cách từ điểm 7 lên điểm 8 có thể rất khác với khoảng cách từ điểm 8 lên điểm 9. Nói theo ngôn ngữ thống kê, điểm số là thang đo khoảng, nhưng nó lại được dùng như một thang đo danh nghĩa. Tức là râu ông này cắm cằm bà kia. Tôi thấy rằng việc làm này sẽ tạo ra nhiều ảo tưởng thống kê, không chỉ ở điểm số mà còn ở bất kỳ các thống kê nào dựa trên nó.
 
 Đánh giá giáo dục ([educational assessment](https://en.wikipedia.org/wiki/Educational_assessment)) là một mảng rộng mà tôi chưa tìm hiểu gì cả, nhưng nhìn thoáng qua một số barem hoặc [rubric](https://en.wikipedia.org/wiki/Rubric_(academic)) chấm điểm, tôi cảm giác chúng là một dạng của phương pháp phân tích quyết định đa tiêu chí (Multicriteria Decision Analysis – MCDA). Cách làm của nó là chấm điểm từng tiêu chí nhỏ, rồi gộp các con số đó lại thành một con số cuối cùng. [Phương pháp này có tác dụng tốt trong việc tìm lựa chọn tối ưu (cân bằng được các đánh đổi) và có thể sắp xếp các lựa chọn đó theo thứ tự từ trên xuống dưới.](../../../Qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20d%E1%BB%B1%20%C3%A1n,%20ph%C3%A1t%20tri%E1%BB%83n%20s%E1%BA%A3n%20ph%E1%BA%A9m,%20x%C3%A2y%20d%E1%BB%B1ng%20t%E1%BB%95%20ch%E1%BB%A9c/X%C3%A2y%20d%E1%BB%B1ng%20nh%C3%B3m,%20qu%E1%BA%A3n%20l%C3%BD%20nh%C3%A2n%20s%E1%BB%B1/Th%E1%BA%A3o%20lu%E1%BA%ADn,%20ra%20quy%E1%BA%BFt%20%C4%91%E1%BB%8Bnh/Ph%C3%A2n%20t%C3%ADch%20quy%E1%BA%BFt%20%C4%91%E1%BB%8Bnh%20%C4%91a%20ti%C3%AAu%20ch%C3%AD%20(MCDA)%20l%C3%A0%20ph%C6%B0%C6%A1ng%20ph%C3%A1p%20%C4%91%E1%BB%83%20t%C3%ACm%20%C4%91i%E1%BB%83m%20%C4%91%C3%A1nh%20%C4%91%E1%BB%95i%20t%E1%BB%91i%20%C6%B0u%20nh%E1%BA%A5t,%20v%C3%A0%20c%C3%B3%20th%E1%BB%83%20s%E1%BA%AFp%20x%E1%BA%BFp%20c%C3%A1c%20l%E1%BB%B1a%20ch%E1%BB%8Dn%20theo%20th%E1%BB%A9%20t%E1%BB%B1%20gi%E1%BA%A3m%20d%E1%BA%A7n.md) Nó rất phù hợp với các mục đích mang tính tuyển chọn như thi đại học hay phỏng vấn nhận việc. Nhưng tôi thấy mục đích của việc cho điểm học sinh hay giáo viên không phải là để chọn ai loại ai, mà là để có cách hỗ trợ họ phù hợp. Có vẻ như phương pháp này không được thiết kế cho mục đích như vậy.
 
@@ -61,7 +61,7 @@ Tôi nghĩ giải pháp cũng đơn giản thôi: giữ nguyên cả bộ số,
 Đa phần mọi người sẽ ngần ngại khi nghe về ma trận, nhưng bảng tính cũng là ma trận; bản thân việc bảng điểm của các học sinh trong một lớp cũng đã là một ma trận rồi. Nếu đã biết làm Excel rồi thì cũng không có gì phải sợ. Tôi nghĩ rằng việc lưu trữ dữ liệu trên máy tính thay vì trên giấy sẽ giải quyết được tình trạng ngộp số liệu này. Phần về hệ thống thông tin sẽ trình bày rõ hơn.
 
 Ở trên chỉ mới nói về vấn đề điểm đánh giá có được thiết kế đúng cho mục đích của nó hay không. Nhưng đó không phải là vấn đề duy nhất của nó. Các con số này còn chịu nhiều sức ép khiến cho chúng dễ bị sai lệch. Ví dụ như ở học sinh:
-- Điểm không tốt làm học sinh thấy tự ti, đặc biệt là ở tiểu học. Với các trẻ gặp khó khăn trong việc học tập (VD: gặp chứng khó đọc chữ), thì ở các trường công trẻ còn được cộng thêm điểm
+- Điểm không tốt làm học sinh thấy tự ti, đặc biệt là ở tiểu học. Với các trẻ gặp khó khăn trong việc học tập (VD: gặp chứng khó đọc chữ), thì ở các trường công trẻ còn được cộng thêm điểm. Đây là vấn đề về hòa nhập, tránh gây phân biệt đối xử
 - Con cái buồn rầu thì cha mẹ cũng không vui. Mà cha mẹ phụ huynh thì  là khách hàng. Làm khách không vui thì có khi... mất khách
 - Điểm đẹp giúp việc chuyển cấp của học sinh thuận lợi hơn
 
@@ -77,9 +77,9 @@ Bởi vì tôi thấy việc tổng hợp các đánh giá từ nhiều tiêu ch
 - Chỉ số sáng tạo trung bình của giáo viên của trường
 
 Còn những thống kê về hành vi, hoặc từ các điểm số được dùng để cạnh tranh thì có lẽ là hợp lý hơn. Ví dụ:
-- Tỉ lệ học sinh đạt điểm thấp kỹ năng nói môn tiếng Anh
 - Tỉ lệ học sinh có điểm thấp trong kỳ thi vào lớp 10
-- Trung bình học sinh đi trễ vào sáng thứ Hai
+- Số giáo viên có điểm thấp ở một kỹ năng hoặc tiêu chí cụ thể
+- Trung bình học sinh đi trễ vào sáng thứ Hai trong tháng vừa rồi
 
 Nhưng thôi, cứ tạm bỏ qua chuyện đó và giả sử là tất cả các loại thống kê đều dùng được. Dù sao thì tôi cũng chưa tìm hiểu về giáo dục học nói chung, và thống kê giáo dục nói riêng. Nói chung, tôi đồng ý là có được số liệu thì hữu ích, giúp ta phát hiện được những vấn đề mà nếu không có thì khó mà thấy được. Ví dụ, nhờ phân tích dữ liệu mà ta phát hiện được gian lận điểm thi:
 <iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/CQJ_SxZ0rIE?si=2zq0m7Zv3cIgjAfh" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture; web-share" referrerpolicy="strict-origin-when-cross-origin" allowfullscreen></iframe>
@@ -88,7 +88,7 @@ Theo tôi hiểu, thống kê giáo dục về cơ bản cũng là một mảng
 
 Thông thường, khi làm việc với một bộ số liệu ta hay tìm giá trị trung bình của chúng. Nhưng khi làm vậy, ta sẽ bị mất thông tin về *độ phân tán* của chúng. Ví dụ, một lớp 30 học sinh, nhưng một lớp có tất cả học sinh đều đạt điểm 7 khác với một lớp có 10 học sinh đạt điểm 6, 10 học sinh đạt điểm 7, 10 học sinh đạt điểm 8. Nếu chỉ ghi điểm trung bình của lớp thì chưa mô tả được hết các thông tin của mẫu. Hoặc ví dụ về việc chấm điểm môn tiếng Anh ở trên cũng tương tự.
 
-Nên nếu nhất thiết việc cho điểm chỉ đưa ra một con số làm đại diện, thì có lẽ việc có thêm một con số phụ cho biết độ phân tán của các tiêu chí thành phần sẽ là hữu ích. Trong thống kê, con số này gọi là *độ lệch chuẩn*. Có thể sự khác biệt này giáo viên cũng dễ dàng phát hiện ra thôi, nên ta có thể cảm thấy là việc ghi thêm độ lệch chuẩn là không cần thiết. Nhưng nếu giáo viên có thể dễ dàng nắm được năng lực của học sinh, thì ngay cả việc cho điểm cũng đã là không cần thiết rồi. Nên mục đích ghi ra không phải là để cho người làm việc trực tiếp với học sinh, mà là cho những người không làm việc trực tiếp, những người không có cùng trải nghiệm với giáo viên có sự nắm bắt sát hơn.
+Nên nếu nhất thiết việc cho điểm chỉ đưa ra một con số làm đại diện, thì có lẽ việc có thêm một con số phụ cho biết độ phân tán của các tiêu chí thành phần sẽ là hữu ích. Trong thống kê, con số này gọi là *độ lệch chuẩn*. Có thể giáo viên cũng dễ dàng phát hiện ra sự khác biệt về năng lực giữa các học sinh, hoặc giữa các kỹ năng của một học sinh, nên ta có thể cảm thấy là việc ghi thêm độ lệch chuẩn là không cần thiết. Nhưng nếu vậy thì ngay cả việc cho điểm cũng đã là không cần thiết rồi. Nên mục đích ghi ra không phải là để cho người làm việc trực tiếp với học sinh, mà là cho những người không làm việc trực tiếp, những người không có cùng trải nghiệm với giáo viên có sự nắm bắt sát hơn.
 
 Tại sao ở phần trên tôi thấy việc tổng hợp một bộ số thành một con số không có ý nghĩa, nhưng ở đây thì lại không có vấn đề gì? Bởi vì trong việc chấm điểm, mỗi tiêu chí là đánh giá một thứ khác nhau. Tức là chúng khác đơn vị đo. Nó giống như việc tính `1 m + 1 kg` vậy; nó là một phép tính không có nghĩa. (Việc dùng phương pháp MCDA thì lại được, vì phép tính là phép nhân. `1 m × 1 kg = 1 m.kg` là một phép tính có nghĩa.) Còn ở phần này điểm số của mỗi học sinh lại là cùng một đơn vị đo, nên có thể lấy trung bình được.
 
@@ -120,10 +120,10 @@ flowchart LR
 c["Quan sát dữ liệu"]-->d["Khám phá mới"]-->e["Xác định nguyên nhân"]-->f["Hành động"]-->g["Tác động"]
 ```
 
-Tôi đề xuất bổ sung thêm 2 giai đoạn trước đó
+Tôi đề xuất bổ sung thêm 3 giai đoạn vào phía trước:
 ```mermaid
 flowchart LR
-a["Phản tư<br>Khám phá các giả định"]-->b["Chọn giả định quan trọng để kiểm tra"]-->c["Quan sát dữ liệu"]-->d["..."]
+â["Xác định các mục tiêu cần theo đuổi" ]-->a["Khám phá các giả định<br>(Phản tư)"]-->b["Chọn giả định quan trọng để kiểm tra"]-->c["Quan sát dữ liệu"]-->d["..."]
 ```
 
 Với các giả định thông dụng, buổi chuyên đề có thể cung cấp thêm các bộ chỉ số để việc quan sát dữ liệu được dễ dàng hơn. Các khung đánh giá năng lực mà Bộ Giáo dục và Đào tạo hay UNESCO cung cấp là một ví dụ. Các hội, tổ chức làm về giáo dục cũng có thể nghiên cứu ra các thang đo để phổ biến cho nhà trường, giáo viên sử dụng.